Շուտով գարունն էլ կավարտվի

Շուտով գարունն էլ կավարտվի, բայց մենք այդպես էլ չկարողացանք այն վայելել։ Կարանտինյան օրեր էին, պարտադրված մնացինք տունը, չկարողացանք շփվել ընկերների հետ, գնալ դպրոց։ Հասկանում ենք, որ դա մեր յուրաքանչյուրիս առողջության համար էր, բայց փաստը մնում է այն, որ գարունն անցավ պատուհանից այն կողմ։ Հուսով եմ կորոնավիրուսը շուտով կնահանջի և մենք ստիպված չենք լինի այս նույն շարադրությունը գրել նաև ամռան ավարտի վերջում։

Հարցեր և վարժություններ

1. Առավելագույնը քանի՞ էլեկտրոնի կարող է «տեղ տրամադրել» ատոմի չորրորդէներգիական մակարդակը:

2 x 4² = 32

2. Հետևյալ մեծություններից որի՞ հետ է համընկնում քիմիական տարրի ատոմիէներգիական մակարդակների թիվը` հիմնական վիճակում.

ա) կարգաթվին

բ) խմբի համարին

գ) պարբերության համարին

դ) հարաբերական ատոմային զանգվածին

3. Հետևյալ պնդումներից ո՞րն է ճիշտ.

1) ատոմի էլեկտրոնային թաղանթն առաջացնում են ատոմում առկա բոլոր էլեկտրոնները.

2) միջուկին առավել մոտ գտնվող էլեկտրոնային շերտն անվանվում է արտաքին:

ա) երկու պնդումներն էլ ճիշտ են  

բ) երկու պնդումներն էլ սխալ են

գ) ճիշտ է միայն առաջինը

դ) ճիշտ է միայն երկրորդը

4. Արտաքին ազդեցության բացակայության դեպքում էլեկտրոններն ըստ էներգիականմակարդակների բաշխվում են այնպես, որ ատոմի գումարային էներգիան  նվազագույնն է: Ատոմի նման վիճակն անվանվում է հիմնական վիճակ:

Հետևյալ արտահայտության ո՞ր բառն է բաց թողած. «Երկրորդային ենթախմբերն սկսվում են առավելագույն պարբերության տարրերից».

ա) նվազագույն                      

 բ) առավելագույն

5. Քիմիական ո՞ր տարրի ատոմին է համապատասխանում հետևյալ էլեկտրոնային գծապատկերը.

 +5 ) )   

  2 3 

 ա) բերիլիում բ) բոր գ) ածխածին դ) ազոտ

Քննարկվող հարցեր`

1.Ինչու են դասակարգել տարրերը

Դ.Ի.Մենդելեևը հայտնաբերել է պարբերականության օրենքը և կազմել քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակը։ Տարրերի պարբերական համակարգում տարրերը դասավորված են ըստ կարգահամարների՝ ատոմների միջուկներում եղած պրոտոնների թվի աճի։Քանի որ շատ էին տարրերը և ցաքուցրիվ էր նրանց վիճակը Դ.Ի. Մենդելեևը համարակալեց և դասակարգեց:

2.Տարրերի առաջին դասակարգումը

Քիմիական տարրերը բաժանվում են մետաղ պարզ նյութ և ոչ մետաղ պարզ նյութ առաջացնողների։Եթե տվյալ քիմիական տարրին համապատասխանող պարզ նյութը մետաղ է (ունի մետաղական փայլ, բարձր ջերմա- և էլեկտրահաղորդականություն, կռելիություն, կոփելիություն և այլն), ապա դրան համարում են մետաղական տարր։Ոչ մետաղական տարրեր են համարվում նրանք, որոնց առաջացրած պարզ նյութերը ոչ մետաղներ են։

3.Պարբերական համակարգի ստեղծումը

Մ.Ի.Մենդելեևը ստեղծել է աղյուսակը, ցուցադրելու համար այն ժամանակ արդեն հայտնի քիմիական տարրերի պարբերական հատկությունները։ Նա նաև կանխագուշակել էր որոշ տարրերի հատկությունները, որոնք այն ժամանակ դեռ հայտնի չէիմ։ Մենդելեևի հիմնական կանխագուշակումները հետագայում ապացուցվել են։ Մենդելեևի պարբերական աղյուսակը այդ ժամանակվանից սկսած ընդարձակվել և կատարելագործվել է նոր քիմիական տարրերի բացահայտումների և սինթեզման հետևանքով։ Այն վերջնականապես հիմնավորվել և բերվել է ժամանակակից տեսքի, քվանտային մեխանիկայի ստեղծման և զարգացման արդյունքում։

4.Ալկալիական մետաղներ,հալոգեններ,իներտ գազեր

Հալոգեններ — Հալոգենները Մենդելեևի պարբերական համակարգի, 7-րդ խմբի գլխավոր (Ա) ենթախմբի տարրերն են՝ ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, աստատ: Այդ անունը ստացել են այն պատճառով, որ բազմաթիվ մետաղների հետ առաջացնում են մեծ գործածություն ունեցող աղեր:

Իներտգազեր — Իներտ գազերը՝ քիմիական տարրեր են, որոնք կազմում են պարբերական համակարգի 8-րդ խմբի գլխավոր ենթախումբը՝ հելիում (He), նեոն (Ne), արգոն (Ar), կրիպտոն (Kr), քսենոն (Xe), ռադոն (Rn)։ Իներտ գազերն այս անվանումն ստացել են իրենց քիմիական մեծ կայունության համար, որի շնորհիվ կոչվում են նաև ազնիվ գազեր։ Այս երևույթը պայմանավորված է նրանց վալենտական թաղանթում էլեկտրոնների ավարտված օկտետի առկայությամբ (բացառությամբ He–ի, որն ունի միայն ավարտված 1s թաղանթ)։ Իներտ գազերի քանակն օդում շատ փոքր է։ Սովորական պայմաններում անհոտ, անգույն, միատոմանի գազեր են։ Էլեկտրական պարպում առաջացնելիս (գովազդային և լուսավորման լամպեր) յուրաքանչյուր գազ գունավորվում է յուրահատուկ գույնով. հելիումը՝ դեղին, նեոնը՝ վառ կարմիր, արգոնը՝ կապույտ, կրիպտոնը՝ կանաչավուն, քսենոնը՝ երկնագույն։

5.Ինչ է ցույց տալիս կարգաթիվը,ատոմի կառուցվածքը

Կարգաթիվը ցույց է տալիս պռոտոնների և էլեկտրոնների թիվը, և միջուկի լիցքը։  Ատոմային զանգվածը կազմված է պռոտոնների, նյետրոնների և էլեկտրոնների զանգվածների գումարից։ Էլեկտրոնների զանգվածը 2000 անգամ փոքր է պռոտոնների և նյետրոնների զանգվածից։ Դրա համար էլեկտրոնի զանգվածը ընդունել են 0   ուրեմն դրա համար ամբողջ ատոմի զանգվածը գտնվում է միչուկում։ այսինքն կազմված է պռոտոնների և նյետրոնների զանգվածի գումարի։  Նյետրոնները որոշելու համար զանգվածից հանում ենք պռոտոնների թիվը կամ հենց կարգաթիվը։

6.Ինչ է պարբերությունը, ինչ է ցույց տալիս պարբերության համարը

Պարբերության համարը ցույց է տալիս էլեկտրոնային շերտերի թիվը միջուկից, կան տարածություներ, որտեղ էլեկտրոների գտնվելու հավանականությունը մեծ է այդ տարածություները էլեկտրոնային շերտեր: Եթե տարը գտնվում է  գլխավոր ենթախմբում ապա խմբի համարը ցույց է տալիս էլեկտրոների թիվը վերջի շերտում :

7.Ինչ է խումբը և ենթախումբը,ինչ է ցույց տալիս խմբի համարը

Պարբերությունը՝տարրերի հորիզոնական շարքեր են, գրված ըստ կարգաթվերի մեծացումով,սկսվում են ալկալիական մետաղով վերջանում ազնիվ գազով:

Պարբերությունները, բացառությամբ առաջինի, տարրերի այն հորիզոնական շարքերն են, որոնք սկսվում են ալկալիական մետաղով և վերջանում իներտ գազով:

8.Ինչ է օքսիդացման աստիճանը

Քիմիական տարրի օքսիդացման աստիճանը, ի տարբերություն վալենտականության, ավելի պարզ հասկացություն է. դա լրիվ կամ մասամբ տեղաշարժված էլեկտրոնների թիվն է։ Վերջինս պայմանավորված է նրանով, թե քիմիական կապեր առաջացնելիս (լինի կովալենտային թե իոնային) տվյալ տարրը քանի էլեկտրոն է ընդունում այլ տարրից(բացասական օքսիդացման աստիճան) կամ, ընդհակառակը, քանի՞սն է տրամադրում այլ տարրի(դրական օքսիդացման աստիճան)։

Օքսիդացման աստիճանը միացությունում ատոմի պայմանական լիցքն է, որն այն կունենար, թե քիմիական կապերը լինեին իոնային։ Օրինակ՝ HCl մոլեկուլում ոչ ջրածինն ամբողջական +1, և ոչ էլ քլորը՝ -1 լիցք։ Դրանք միայն մասնակի լիցքեր են, որոնք դիտում ենք որպես ամբողջական լիցքեր և անվանում օքսիդացման աստիճան։

9.Մետաղներ, ոչմետաղներ

Մետաղներ—Մետաղը առանձնահատուկ մետաղե հատկություններ ունեցող տարրերի մի խումբ է, որոնք ունեն բարձր էլեկտրա և ջերմահաղորդականություն, դիմադրության դրական ջերմաստիճանային գործակից, բարձր գեղակերտություն և այլն։ Այսօր բացահայտված է միայն 98 մետաղատեսակ։

Ոչ մետաղներ—Ոչ մետաղներ, մետալոիդներ, քիմիական տարրեր, որոնք առաջացնում են մետաղներին ոչ բնորոշ հատկություններով պարզ նյութեր։ Չունեն մետաղական փայլ , էլեկտրականության և ջերմության վատ հաղորդիչներ են, կռելի չեն։

10.Իզոտոպներ

Իզոտոպներ  որևէ քիմիական տարրի ատոմների (և միջուկների) տարատեսակներ, որոնց կարգաթիվը նույնն է, իսկ զանգվածային թիվը տարբեր։ Անվանումը պայմանավորված է նրանով, որ ատոմի բոլոր իզոտոպերը Մենդելեևի աղյուսակում զբաղեցնում են նույն տեղը (նույն վանդակը)։ Ատոմի քիմիական հատկությունները կախված են ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքից, որը իր հերթին հիմնականում պայմանավորված է միջուկի Z լիցքով (այսինքն միջուկում պրոտոնների թվով) և գրեթե կախված չէ A զանգվածային թվից (այսինքն պրոտոնների Z և նեյտրոնների N գումարային թիվ)։

Նույն տարրի բոլոր իզոտոպները ունեն միջուկի միևնույն լիցք, տարբերվում են միայն նեյտրոնների թվով։ Սովորաբար իզոտոպը նշանակվում է քիմիական տարրին պատկանող նշանով, ավելացնելով վերին ձախ ցուցիչ, որը համապատասխանում է զանգվածային թվին (օր.¹²C, ²²²Rn)։ Կարելի է նաև գրել տարրի անվանումը՝ գծիկով ավելացնելով համապատասխան ատոմային զանգվածի թիվը (օրինակ՝ ածխածին-12, ռադոն-222)։ Որոշ իզոտոպներ ունեն ավանդական դարձած անուններ (օր. դեյտերիում, ակտիոնիում)։

Իոտոպների օրինակ է թթվածնի ¹⁶₈O, ¹⁷₈O, ¹⁸₈O երեք կայուն իզոմերները։

2015 թվականի վերջին տվյալներով հայտնի է բոլոր տարրերի 3211 իզոտոպներ

11.Տարրի բնութագրումը

Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը` ջրածին;  ածխածին;   նատրիում;  ազոտ;  մագնեզիում;  թթվածին;  ալյումին; ֆոսֆոր տարրերը.

Օրինակ՝ածխածին 1) քիմիական  տարրի  նշանը…C….2) կարգաթիվը…6.., միջուկի  լիցքը +6….., 3) հարաբերական  ատոմային  զանգվածը Ar(C)=12,011 4)մեկ  ատոմի  զանգվածը (գ)…mo=12 • 1,66 • I0^–27 կգ=2•10^-26կգ………5) Դիրքը պարբերական համակարգում«ո՞ր  պարբերության տարր  է`2,խումբը..iv.,ենթախումբը՝գլխավոր….…..6)  Ատոմի բաղադրությունը `6p,6n,6e   

   

Քիմիական տարրի նշանը ՝ Ջրածին-H,

2) կարգաթիվը 1, միջուկի լիցքը 1+ 

3) հարաբերական ատոմային զանգվածը 1

4)մեկ ատոմի զանգվածը (գ) 0.089

7)էլեկտրոնային  թաղանթի  կառուցվածքը…

 Ջրածնի ատոմի էլեկտրոնային թաղանթը կազմված է մեկ էլեկտրոնից

Рыжая

Прочитайте рассказ.

Она была рыжая, совершенно рыжая. Рыжие глаза, рыжие брови, рыжие ресницы, рыжие губы, ярко-рыжие веснушки. Казалось, что все ее лицо просто взяли и выкрасили в рыжий цвет. И в солнечный день, когда она шла по улице, от каждой веснушки в разные стороны бежали рыжие лучики, а над головой стояло рыжее сияние от ярких рыжих волос. Люди испуганно смотрели – настолько это было необычно.

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал:
– Ну нельзя же быть такой рыжей!..
Она расстроилась. А еѐ мама отметила, что с этого времени у неё начал развиваться комплекс неполноценности. Она чувствовала себя ужасно несчастной.

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед, сказал:
– Почёт и уважение краснолицей сестре моей.
А она даже не могла ничего возразить, потому что всё это было правдой.
Как-то раз, сидя со своей лучшей подружкой Машей на скамейке в саду, она размечталась:
– Вот кончу школу и в тот же день пойду и перекрашусь в черный цвет.
– Прямо на выпускной вечер? – спросила любопытная подруга.
– Да, – обрадовалась она, – прямо на выпускной вечер! Представляешь, что будет?
– Не-а, – ответила Маша, – волосы чёрные, а сама вся в веснушках.

– Ну и что! — возразила она. — Я и веснушки выведу. Ты знаешь, есть такое средство, я слышала о нём. Не веришь?
– Верю, верю, выведешь, – ответила Маша. – Ты, главное, не огорчайся. Ну, веснушки. Ну, рыжая. А у одной моей знакомой девочки, знаешь, какой огромный нос?
И она не огорчается.
– Нос-то ладно, – вздохнула она, – вот рыжей как?
– Да, рыжей плохо, – сказала Маша.
Но вот однажды мамина подруга привела к ним в гости своего сына. Он был на год старше её, и, к её удивлению, оказался довольно-таки красивым. Она пыталась развлекать его, чем могла, ходила вокруг него, рассказывала о том, как было здорово летом на юге, но он всё время сидел и молчал.

Наконец, истратив весь запас своего красноречия, она села на стул и замолчала.
И вдруг он встал, пристально посмотрел ей в глаза и громко произнес:
– Какая ты красивая! Просто ужас! Такая вся золотая-золотая, золотистая! Я таких красивых в жизни не видел.
Она на несколько мгновений замерла на месте. Всё вокруг показалось необыкновенно прекрасным и новым. И журнальный столик, и картинки на столе, и цветы в вазе. И тут внезапно она ожила, её глаза вздрогнули. Она быстро встала со стула, подошла к нему и от радости расцеловала.

Ответьте на вопросы

Знаете ли вы, что такое комплекс неполноценности? Какие? Как вы думаете, с чем они сязаны? С каким возрастом?

Кoмплекс неполноценности — сильная и постоянная неуверенность в себе, заниженная самооценка, ощущение превосходства окружающих над собой.  

Их можно разделить на несколько типов:

Физические — связанные с некими особенностями внешности — голосом, весом, ростом, размером неких частей тела. Часто возникают под давлением социума или среды общения.
Возрастные — обеспокоенность проблемами, связанными с возрастом — морщины, болезни, внешний вид, способности. Тесно связаны с физическими комплексами и психологическими — слишком молодо выгляжу, слишком стар\стара для чего-то, неопытна, ненадежна. Возникают из-за неприятия своего возраста, неразрешенных вовремя личностных кризисов.
Психологические — связанные с психологическими особенностями человека. Комплекс вины, комплекс героя, комплекс отличника, комплекс неполноценности и комплекс власти — у всех у них один корень — человек не любит себя, зависим от чужого мнения. Каждый из этих комплексов рассматривается отдельно и успешно исцеляется в процессе психотерапии.
Социальные — связанные с местом в обществе, образованием, успешностью, обеспеченностью. Часто ограничивают человека, потому что он приписывает себя к какой-то дискриминантной или угнетаемой группе, кого-то ставит выше, кого-то ниже — «вот мы бедные, а они богатые», «они депутаты, им все можно, а я не могу», «они интеллигенты, а я из села», «я вожу автомобиль класса «люкс» и не могу позволить себе проехаться в метро».

Комплекс неполноценности возникает вследствие душевных травм, своих собственных ошибках, неудачах.

Я думаю кoмплекс неполноценности, в какое -то время, бывает у каждого человека, и возраст не имеет никакое значение.

Все люди страдают данным комплексом? Проходит ли он со временем?

Нет, не у всех.

Я думаю проходит, но очень трудно. Важно увидеть его и признать.

Считаете ли вы героиню рассказа красивой?

Да, она необыкновенно красивая.

Согласны ли вы с тем , что “о вкусах не спорят”?

Согласен, не только спорить, но и рассуждать нельзя.

• Продолжите предложения.

1. Она была рыжая, совершенно рыжая. 2. У нее были рыжие глаза, рыжие брови, рыжие ресницы, рыжие губы, ярко-рыжие веснушки. 3. Она мечтала о черных волосах . 4. Она развлекала его чем могла . 5. Она рассказывала о том, как было здорово летом на юге. 6. Все показалось ей необыкновенно прекрасным и новым. . 7. Она подошла к нему и от радости расцеловала.

• Вместо точек вставьте в предложения подходящие по смыслу  глаголы.

1. Он спокойно услышал эти неприятные слова, а потом повернулся и ушел . 2. Я потеряла ключи, поэтому очень взволнована и расстроена . 3. В цирке нас смешили и радовали клоуны. 4. На собрании учитель произнесла короткую речь.
5. Если вы не согласны со мной, можете уйти .
6. Я встретила в подъезде своего соседа и разговорились с ним. 7. Артист понравился зрителей.

Задание

• Найдите в тексте предложения с прямой речью и замените их на предложения с косвенной.

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал:
– Ну нельзя же быть такой рыжей!..

Однажды на улице какой-то парень подошёл к ней и сказал, что нельзя быть такой рыжей!..

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед, сказал:
– Почёт и уважение краснолицей сестре моей.

В другой раз, поднимаясь в школе по лестнице, она натолкнулась на одного десятиклассника, очень острого на язык, который ей галантно поклонился и, пропустив ее вперед, сказал, что почитает и уважает краснолицей сестре.

Как-то раз, сидя со своей лучшей подружкой Машей на скамейке в саду, она размечталась:
– Вот кончу школу и в тот же день пойду и перекрашусь в черный цвет.
– Прямо на выпускной вечер? – спросила любопытная подруга.
– Да, – обрадовалась она, – прямо на выпускной вечер! Представляешь, что будет?
– Не-а, – ответила Маша, – волосы чёрные, а сама вся в веснушках.

Ну и что! — возразила она. — Я и веснушки выведу. Ты знаешь, есть такое средство, я слышала о нём. Не веришь?
– Верю, верю, выведешь, – ответила Маша. – Ты, главное, не огорчайся. Ну, веснушки. Ну, рыжая. А у одной моей знакомой девочки, знаешь, какой огромный нос?
И она не огорчается.
– Нос-то ладно, – вздохнула она, – вот рыжей как?
– Да, рыжей плохо, – сказала Маша.

Как-то раз, сидя со своей лучшей подружкой Машей на скамейке в саду, она размечталась и сказала, что когда она закончит школу, в тот день пойдет и перекрасится в черный цвет. Любопытная подруга спросила о том, что она перекрасится прямо на выпускной вечер? На что она радостно дала положительный ответ и предложила представлять, как это будет. Но Маша отрицательно отреагировала, сказав, что волосы будут чёрные, а сама вся в веснушках.

Но она возразила, сказав, что она и веснушки выведет. Она знает, что есть такое средство, и она слышала о нём. И спросила подружке, верит ли она ее? Маша ответила, что верит, и посоветовала, чтобы она главное не огорчался. Ну, веснушки. Ну, рыжая. А у одной ее знакомой девочки, знала бы, какой огромный нос? Но она не огорчается. Она вздохнув сказала, что нос-то ладно, вот рыжей как? А Маша ответила, что действительно рыжей плохо.

И вдруг он встал, пристально посмотрел ей в глаза и громко произнес:
– Какая ты красивая! Просто ужас! Такая вся золотая-золотая, золотистая! Я таких красивых в жизни не видел.

И вдруг он встал, пристально посмотрел ей в глаза и громко произнес — какая она красивая! Просто ужас! Такая вся золотая-золотая, золотистая! Он таких красивых в жизни не видел.

Առաջադրանքներ:

1) Կարո՞ղ է գոյություն ունենալ եռանկյուն հետևյալ կողմերով, ինչու՞.

ա) 1մ, 2մ և 3մ,

Չեն կարող գոյություն ունենալ, որովհետև կողմերը մեկը մյուսից շատ երկար են և չեն կարողանա իրար միանալ։

բ) 1,2դմ, 1դմ և 2,4դմ

Կարող են գոյություն ունենալ, որովհետև կողմերը իրարից շատ երկար չեն և իրար կմիանան։

2) Հավասարասրուն եռանկյան կողմերից մեկը 25 սմ է, իսկ մյուսը՝ 10սմ: Դրանցից ո՞րն է հիմքը:

10 սմ, հակառակ դեպքում սրունքները չեն կարողանա իրար միանալ։

3) Գտեք հավասարասրուն եռանկյան երրորդ կողմը, եթե նրա մյուս կողմերը հավասար են՝

ա) 5սմ և 3սմ,

Եթե հիմքը 5սմ է, ապա եռանկյան երրորդ կողմը 3 սմ է և հակառակը

բ) 8սմ և 2 սմ:

եթե 8 սմ հիմքը, ապա 2սմ է

եթե 2 սմ հիմքը, ապա 3սմ է

Առաջադրանքներ:

1. Եղբայրը գտավ 3 անգամ շատ սպիտակ սունկ, քան քույրը: Միասին նրանք գտել են 24 սպիտակ սունկ: Քանի՞ սպիտակ սունկ է գտել եղբայրը, քանիսը՝ քույրը:

x+3x=24

24/4=6

x=6 (քույրը)

3x=18 (եղբայրը)

2.Երկու դարակում ընդամենը 63 գիրք կա, ընդ որում՝ առաջին դարակում 2անգամ քիչ գիրք կա, քան մյուսում: Քանի՞ գիրք կա ամեն դարակում:

x+2x=63

63/3=21 (Երկրորդ դարակում)

21/2=10.5

3. Գիրքն ունի 60 էջ: Կարդացել են 2 անգամ ավելի շատ էջ, քան մնացել էր կարդալու: Քանի՞ էջ էր մնում կարդալու:

2x+x=3x
60:3=20 (Չկարդացած էջեր)

4.Հավաքակայանում 72 մեքենա կա: Մարդատար մեքենաները 7 անգամ շատ են բեռնատարներից: Քանի՞ բեռնատար մեքենա կա հավաքակայանում:

7x+x=8x
72:8=9 (Բեռնատարներ)

5.Դպրոց բերեցին ընդհանուր քանակով 690 սեղան ու աթոռ: Աթոռները 230-ով սեղաններից շատ էին: Քանի՞ սեղան և քանի՞ աթոռ բերեցին դպրոց:

690-230=460
460:2=230 (Սեղաններ)
230+230=460 (Աթոռներ)

6.Դահուկավազքի մրցումներին մասնակցում էին 53 մարզիկ: Աղջիկները 17-ով քիչ էին տղաներից: Քանի՞ աղջիկ և քանի՞ տղա էին մասնակցում մրցումներին:

53-17=36
36:2=18 (Աղջիկներ)
18+17=35 (Տղաներ)

7. Լուծիր հավասարումը՝

7x

ա) 3(x − 2) = 8

3x-3*2=3x-6=8
8+6=14
3x=14
x=14:3=14/3

բ)4 (x + 2) = 7

4x+4*2=4x+8=7
7-8=-1
4x=-1
x=-0.25

գ) 9(2x + 1) = 9

18x+1*9=18x+9=9
9-9=0
18x=0
x=0

 դ) 5(2 − 3x) − 7 = 0

10-15x-7=0

 -15x=-10+7

-15x=-3

x=-3/-15

x=1/5

ե) 3(x − 5) + 8 = 17

3x-15+8 = 17

3x-7 = 17

3x = 17+7

3x = 20

x = 20/3

x = 6.6

 զ) 6(x − 3) + 2(x + 2) = 10

6x-18 + 2x+4 = 10

8x-14 = 10

8x = 10+14

8x = 24

x = 24/8

x = 3:

է) 5(x − 1) − 4(x − 2) = 10

5x-5-4x-8 = 10

x-13 = 10

x = 10+13

x = 23:

Հայտնի է որ ծառի բարձրությունը կախված է նրա տեսակից, տարիքից, հողի բնությունից, կլիմայական պայմաններից և այլն: Ամենաբարձր ծառերը էվկալիպտներն են, որոնց բարձրությունը հասնում է մինչև հարյուր մետրի: Բայց դրանից ավելի ոչ միծառ չի աճում, քանի որ չի դիմանա սեփական ծանրությանը: Կատարենք մի այսպիսի հաշվարկ: Սկսբում հավենք թե որքան է ճնշումը, որը գործադրում է օրինակ՝ 50 մետր բարձրությամբ ծառ իր հիմքի վրա: Այդ ճնշումը կարելի է հաշվել p = F/S բանաձևով, որտեղ S — ը ծառի բնի լայնական հատույթի մակերեսն է բնի հիմքի մոտ, իսկ F — ը ծառի կշիռը. F = mg (m — ը ծառի զանգվածն է, g — ն՝ միավոր զանգվածով մարմնի վրա ծանրության ազդող ուժը. g ≈ 10Ն կգ) Հետևաբար՝ ճնշումը կարելի է ներկայացնել p = mg/S բանաձևով: Մյուս կողմից՝ մարմնի նյութի խտության p = m/V բանաձևից ունենք ՝ m = pV , որտեղ V  — ն ծառի ծավալն է:

Ֆիզիկոսները կատակում են

էջ104-ի «Հարցեր և առաջադրանքներ»

1. Արկղի մեջ լցված չոր ավազի վրա սեղանիկը այնպես դնենք , որ ոտքերը վերև թեքված լինեն։ Հետո սեղանիկի վրա դնենք մի կշռաքար։ Կտեսնենք, որ սեղանիկը չի խրվում ավազի մեջ։ Իսկ եթե նույն սեղնիկը դնենք չոր ավազի վրա, բայց հակառակ ձևով ու դնենք նույն կշռաքարը, կտեսնենք, որ այն խրվում է ավազի մեջ։

• ճնշման ուժը՝ Պա-ն կամ p-ն
• Առաջինում։

2․ Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում ճնշում։ Գրեք ճնշումը սահմանող բանաձևը։

Ճնշումը բնությագրում է երու հպվող մարմինների փոխազդեցությունը և հավասար է հպման մակերևույթին ուղղահայաց ազդող ուժի հարաբերությանը մարմինների հպան մակերևույթի մակերեսին։

Եթե ճնշումը նշանակենք p, մակերևույթի մակերեսը` S, իսկ ճնշման ուժը` F, ապա սահմանման համաձայն.

p = F/S

3․ Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի ճնշումը։

Բազմաթիվ դիտումները և փորձերը ցույց են տալիս, որ մարմնի վրա ուժի ազդեցության արդյունքը կախված է ոչ միայն նրա մակերևույթին ազդող ուժի մեծությունից, այլև այն մակերևույթի  մակերեսից, որի վրա ազդում է ուժը, իսկ ավելի ճիշտ` ճնշման ուժի և այդ մակերեսի հարաբերությունից:

4․ Որոնք են ճնշման միավորները

Թեման.Ճնշման ուժ և ճնշում:Գազի ճնշում

1.Որ ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում ճնշում:

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մակերևույթին ուղղահայաց ազդող ուժի հարաբերությանը այդ մակերևույթի մակերեսին, կոչվում է ճնշում:

2.Գրել ճնշումը սահմանող բանաձևը:

Եթե ճնշումը նշանակենք p, մակերևույթի մակերեսը` S, իսկ ճնշման ուժը` F, ապա սահմանման համաձայն.
P=FS

3.Որոնք են ճնշման միավորները

Քանի որ միավորների ՄՀ -ում ուժն արտահայտվում է նյուտոններով, իսկ մակերեսը՝ քառակուսի մետրերով, ապա ճնշման միավորը կլինի  1 ամբողջ Ն/մ2 -ը:

Դա այն ճնշումն է, որն առաջացնում է 1 Ն ճնշման ուժ  1 մ² մակերեսով մակերևույթի վրա ազդելիս:

Ի պատիվ ֆրանսիացի գիտնական Պասկալի՝ այդ միավորը կոչվում է պասկալ

1 Պա = 1ամբողջ Ն/մ2

Գործածվում են նաև ճնշումը չափելու այլ միավորներ՝ հեկտոպասկալ (հՊա), կիլոպասկալ (կՊա) և մեգապասկալ (ՄՊա).
1 հՊա = 100 Պա, 1 կՊա = 1000 Պա, 1 ՄՊա = 1000000 Պա

4.Ինչով է պայմանավորված գազի <<ինքնակամ >> ընդարձակումը:

Այն պայմանավորված է արտաքին խոչնդոտների վերացման հետ։

5.Որոնք են գազը բնութագրող մեծությունները:

Գազը բնութագրող մեծություններն են  գազի ծավալը`V,զանգվածը`m, ջերմաստիճ. `t

6. Բացատրեք գազում ճնշումը  ինչպես է փոփոխվում ,գազը բնութագրող մեծություններից կախված:

Գազի գտնվող տարածքը եթե մեծանում է, ճնշումը նվազում է, իսկ եթե տարածքը փոքրանում է, ճնշումը ավելանում է:

7. Ինչու են գազերը ճնշում գործադրում անոթի պատերին

Գազերը ճնշում են գործադրում անոթի պատերին, որովհետև գազի մոլեկուլները, բացի իրար բախվելուց, ստիպված բախվում են նաև անոթի պատերին։ Դրա հետևանքով գազը ճնշում է գործադրում անոթի պատերին։

Օրգանիզմների կենսագործունեությունը

Հարցեր.

1. Ինչո՞վ է պայմանավորված օրգանիզմի ամբողջականությունը։

Օրգանիզմի ամբողջականությունը պայմանավորված է ամեն մի օրգանի հետ, երբ ամեն մի օրգան կատարում է իր աշխատանքը:

2. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե կենդանին չստանա բավարար քանակությամբ սննդանյութ։

Կան կենդանիներ որոնք իրենց քանակությամբ սնունդից ուտում են ավելի շատ և ավելի քիչ: Կենդանիները ունեն տարբեր օրգանիզմներ և ամեն մեկը չէ որ կարող է դիմանալ սովածությանը: Այսինքն՝ կենդանուց է կախված իր սննդի քանակությունը: Նա կարող է մահանալ և կարող է օրերով սնունդ չստանալ, կամ ստանալ, բայց շատ քիչ քանակությամբ:

3. Ցողունի վնասվածքն ի՞նչ հետեւանք կարող է ունենալ բույսի կյանքում։

Ցողունն է բույսի գլխավոր օրգանը: Նա է օգնում նրան ստանալ բավարար հանքային աղեր և ջուր: Ցողունի օգնությամբ բույսը աճում է և զարգանում, իսկ եթե ցողունը կոտրվի կամ վնասվի՝ ծաղիկը կթոռոմի և կմահանա:

4.Ի՞նչ կլինի, եթե կենդանի օրգանիզմները դադարեն սնվել: Պատասխանը հիմ նավորե՛ք

Կան բույսեր, որոնց կյանքը կապված է տերևներից: Այդ բույսերի տերևները ունեն մարսողական հյութեր,  արտազատող գազեր, նաև  ֆոտոսինթեզին զուգնթացի օգնությամբ բույսի տերևների վրա նստած միջատներին վերացնում են:
Եթե տերևները վնասվեն, ապա կարող են աճել նոր տերևները, իսկ այն մույսերում, որտեղ միայն տերևներ են՝ այդ իրավիճակում կարող է բույսը թոռոմել և մահանալ: